Witaj na portalu www.powiatlubinski.pl
Dziś jest środa, 11 grudzień 2019. Imieniny: Damazego, Waldemara

Chróstnik (Brauchitschdorf)

Zgłoś nadużycie  Drukuj artykuł  Pobierz jako PDF
Autor: doc_kac  Data dodania: 23.07.2010 10:45   Data modyfikacji: 13.03.2011 17:34

Ocena:

HISTORIA


W odległości niespełna 5 km na południe od Lubina znajduje się jedna z najstarszych miejscowości w powiecie lubińskim, Chróstnik.
Dzieje tej wsi sięgają bardzo odległych czasów młodszej epoki kamiennej – neolitu. Świadczą o tym pozostałości osady oraz znaleziska pojedynczych wyrobów z tego okresu. W 1821 roku w okolicach wsi odkryto cmentarzysko z czasów tzw. kultury łużyckiej, które pomimo poważnych zniszczeń w XIX w. było obiektem badań sondażowych przeprowadzonych w 1983 r. przez naukowców
z Uniwersytetu Wrocławskiego, C. Buśko i S. Firszta. Badania przeszłości tych terenów potwierdzają również istnienie w obrębie dzisiejszej wsi grodziska z okresu wczesnego średniowiecza, a więc przed ukształtowaniem się państwowości pierwszych Piastów.
Najstarsza znana pisemna wzmianka pochodzi z 1228 roku i odnosi się do istniejącego tutaj już wówczas kościoła katolickiego i odbudowy osady przez Petera von Brauchitsch, rycerza ze znanego na Śląsku rodu Brzuchaczy herbu Jeleń, których posiadłością rodową
w owym czasie był właśnie Chróstnik i w ich władaniu pozostawał aż do roku 1633. Według niektórych źródeł kościół miał powstać jeszcze w roku 1135, a jego fundatorem był niejaki Bonuslaus lub Bogislaus (Bronisław, Boniesław?). Wspomniany Bonuslaus (zm. 1222 r.) uważany jest także za protoplastę chróstnickiej linii rodu Brzuchaczy, którzy w późniejszych latach przyjęli zniemczoną formę nazwiska Brauchitsch. Innym znanym z imienia przedstawicielem tego rodu jest Wielisław, któremu w 1259 roku książę legnicki Bolesław Rogatka nadał dokument lokujący wieś Crustenik na prawie niemieckim. Wiązało to się przede wszystkim ze zwolnieniem od wszelkich powinności i podatków wynikających
z dotychczas obowiązującego prawa polskiego. Wiek XIII na Śląsku, to okres wzmożonego napływu osadników niemieckich. Stopniowo wprowadzali oni swoje obyczaje i język. Następowało zniemczanie słowiańskich nazw miejscowości, przyjmowano niemieckie formy nazwisk. Występująca jeszcze w bulli papieża Klemensa IV z 1267 roku słowiańska nazwa Chrostnik została w późniejszych latach zmieniona na Bruchatschdorf, a następnie Brauchitschdorf i w tej formie przetrwała aż do wkroczenia wojsk sowieckich w lutym 1945 roku. Ostatnim z bardziej znanych przedstawicieli tego rodu był głównodowodzący wojskami hitlerowskimi w agresji na Polskę, Francję, Bałkany i Rosję Sowiecką (do 19 XII 1941 r.) feldmarszałek Walther von Brauchitsch (1891 – 1948). O powiązaniu ze śląskim dworem książęcym rodziny Brzuchaczy świadczy ich udział w tragicznej bitwie z Mongołami, która miała miejsce 9 kwietnia 1241 r. pod Legnicą. Dowodzi tego tzw. Kodeks Lubiński z 1353 roku sporządzony przez zakonnego skrybę Mikołaja Pruzię. To wspaniale iluminowane dzieło
o życiu św. Jadwigi śląskiej powstało na zlecenie księcia lubińskiego Ludwika I, w prostej linii potomka Henryka Pobożnego. Na dwóch, z ponad 60, barwnych ilustracjach autor przedstawił księcia Henryka otoczonego grupą rycerzy z proporcami i tarczami oznaczonymi herbami rodów śląskich: Prittwitz, Busewoy (Bożywojów), Brauchitsch (Brzuchaczy)
i innych Według ustnych przekazów, spisanych kilka wieków później, osada i kościół
w Chróstniku miały jakoby zostać spalone przez jeden z zagonów tatarskich w kwietniu 1241 roku. Niestety na potwierdzenie tej tezy brak jest wiarygodnych dowodów źródłowych.


ZABYTKI


Kościół fil. p.w. MB Bolesnej
Kościół w Chróstniku
Kościół Chróstniku po raz pierwszy wymieniony został źródłowych dokumentach w1335 roku. Bryła obecnej świątyni powstała około 1715 roku wykorzystaniem fundamentów obiektu średniowiecznego. Budynek był restaurowany drugiej połowie XIX wieku. W 1945 roku został uszkodzony a jego odbudowa odbyła się w latach 1961-1962.
Świątynia jest murowana zorientowana, jednonawowa – bez wydzielonego prezbiterium Główne wejście do jego wnętrza mieści się w wieży, która przylega od strony zachodniej do korpusu. Wieża wzniesiona jest na planie prostokąta przechodzącego w ośmiobok. Od strony północnej znajduje się kruchta, od południa dwie kaplice. Świątynia zwieńczona została dwuspadowym dachem. Ponad przybudówkami znajdują się dachy dwuspadowe i pulpitowe, wieżę wieńczy płaski dach ostrosłupowy. Wszystkie pokryte są blachą. We wnętrzu, ze sklepieniem kolebkowym z lunetami, zachowały nagrobki z XVI i XVII stulecia, m.in. rodu von Brauchitsch.

Cmentarz przykościelny
Zabytkowy cmentarz w Chróstniku usytuowany jest w środkowej części miejscowości. Okala kościół fil. p.w. MB Bolesnej. Założony został w XIV stuleciu. Prostokątny w planie teren cmentarza o powierzchni 0,30 ha zamknięty jest kamiennym murem. Obecnie cmentarz jest nieczynny dla pochówków.

Pałac (ruina)
Pałac w Chróstniku
Barokowa rezydencja w Chróstniku została wzniesiona w latach 1723-28 w wyniku modernizacji renesansowego dworu otoczonego fosą, należącego do rodu von Brauchitsch. Zleceniodawcą przekształcenia był Georg Karl von Haugwitz, a twórcą projektu prawdopodobnie Martin Frantz. Został przebudowany w połowie XIX wieku oraz w neobarokowym stylu w latach 1905-07 przez wrocławskiego architekta Karla Grossera. Podczas II wojny światowej w znacznej części pałacu mieściła się kwatera wrocławskiej dyrekcji kolei. Po wojnie zniszczony obiekt przejęła Armia Czerwona. Zorganizowano w nim szpital, potem kwaterę dla oficerów i urzędników radzieckich, w końcu pałac został splądrowany i zdewastowany. Później znajdował się tu Zespół Szkół Mechanizacji Rolnictwa. W nocy 23 września 1976 roku pałac w znacznym stopniu został strawiony przez pożar. Obecnie ruina obiektu, po pieczą nowego właściciela, jest od 2010 roku remontowana. Obiekt wzniesiony jest z kamienia i cegły, na planie prostokąta z bocznymi skrzydłami od strony wschodniej, podpiwniczony. Najbardziej wysunięte partie skrzydeł bocznych zostały podwyższone o jedna kondygnację i zwieńczone Budynek otacza fosa. Fasada pałacu znajduje się od wschodu, jest dwu- i trzykondygnacyjna zakończona szczytem ze spływami wolutowymi. Wejście główne prowadzi przez piaskowcowy portal balkonowy, poprzedzony szerokim mostem przerzuconym nad fosą. W elewacji ogrodowej (wschodniej) znajduje się trójosiowy, trój-kondygnacyjny ryzalit z powtórzonymi w formie z fasady portalem szczytem. Elewacje dzielone są jońskimi pilastrami w wielkim porządku na boniowanych cokołach. Mury attykowe i szczytów wieńczyły pierwotnie kamienne wazony i kule. W części wnętrz zachowały się fragmenty dekoracji sztukatorskich. Szczególną uwagę zwraca obszerny hol od strony ogrodu, ze sklepieniami wspartymi na kolumnach. Ponad holem znajdowała się wystawna, dwukondygnacyjna sala balowa, zwieńczona sufitem z fasetą (pierwotnie bogate sztukaterie i polichromie rokokowe).

Bibliografia

Rusewicz Henryk "Zabytki Powiatu Lubińskiego"
Alexander Duncker "Die ländlichen Wohnsitze, Schlösser und Residenzen der itterschaftlichen Grundbesitzer in der preußischen Monarchie" Berlin 1857 – 1883
Henryk Ciesielski, Hanna Wrabec "Katalog zabytkowych ogrodów i parków województwa legnickiego", Legnica 1997
Konrad Klose "Beiträge zur Geschichte der Stadt Lüben", Lüben 1924
Hanna Kozaczewska-Golasz "Mauzolea i kaplice grobowe od XVI do początków XX wieku w dawnym województwie legnickim", Wrocław 2001
Jerzy Pilch "Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska", Warszawa 2005
Robert Weber "Schlesische Schlosser T. 1-3". Dresden 1909-1913
"Wykaz zabytkowych cmentarzy w Polsce. Województwo Legnickie w Studia i Materiały 4/19 (7" (praca zbiorowa pod red. Andrzeja Michałowskiego), Warszawa 1997
"Zabytki Sztuki w Polsce. Śląsk", (praca zbiorowa pod red. Sławomira Brzezickiego, Christine Nielsen, Grzegorza Grajewskiego, Dietmara Poppa), Warszawa 2006

Linki zewnętrzne

Chróstnik Wikipedia